Nieuwe studie voor een nieuw arbeidsmarktbeleid,
door Marc De Vos (Itinera Institute & UGent) en Joep Konings (KULeuven),
vandaag aan de pers voorgesteld op het Itinera Institute (12-14 uur).



I. De Belgische arbeidsmarkt staat voor grote structurele uitdagingen

De prestatie van de Belgische arbeidsmarkt kent het laatste paar jaar een merkbare heropleving, die mede gedragen wordt door een gunstige economische groei. De werkgelegenheidscreatie gaat in stijgende lijn en de werkloosheid daalt. Beleidsmatig werd met het Generatiepact een begin gemaakt om de vergrijzing op de arbeidsmarkt aan te pakken. De activerende aanpak van werkloosheid werpt de eerste vruchten af.

Maar er is nog een lange weg te gaan. De Belgische arbeidsmarkt komt van ver. Ondanks de conjuncturele opleving, is de structurele positie van de Belgische arbeidsmarkt nog steeds problematisch. Massawerkloosheid blijft een gegeven en de zwakste groepen in de samenleving (jongeren, ouderen, laaggeschoolden, immigranten, gehandicapten) zijn acuut gemarginaliseerd.

Daarenboven is de arbeidsmarkt nog onvoldoende voorbereid om de grote sociaaleconomische uitdagingen van de 21ste eeuw aan te gaan. Het Generatiepact wordt in diverse binnen- en buitenlandse studies aangemerkt als een eerste maar onvoldoende stap in de aanpak van de vergrijzing op de arbeidsmarkt. De globalisering en de steeds snellere economische verandering leiden vooralsnog tot veel bezorgdheid maar tot weinig beleid voor de arbeidsmarkt.


II. Doel van de studie

De studie analyseert het belang en de noodzaak van fundamentele arbeidsmarkthervorming voor België. Vervolgens doet het een selectieve denkoefening met mogelijke pistes voor hervorming. De volgende federale regering is de laatste regering vóór de vergrijzing budgettair inslaat. Er is dus geen tijd te verliezen. De tijd om werk te maken van versterkte en toekomstgerichte hervormingen is nu.

De studie wil vooral een aanzet zijn voor een debat over de modernisering van de arbeidsmarktorganisatie van statische baanzekerheid naar een dynamische werkzekerheid, waarin niet het afschermen van de baan maar het beschermen van de mens centraal staat. De studie is een open bundeling van ideeën, geen kant en klare beleidsagenda. De auteurs hopen hiermee een bijdrage te kunnen leveren aan pragmatisch debat voor een betere arbeidsmarkt voor iedereen.


III. Belangrijke punten van de studie

A. Belangrijkste vaststellingen

Duurzame economische groei en meer en betere banen vergen een dynamische arbeidspolitiek die het reactievermogen en de aanpasbaarheid van de arbeidsmarkt verbetert.

De Belgische arbeidsmarkt is onvoldoende in staat zijn cruciale economische, budgettaire en sociale rol op te nemen. Ondanks een recente heropleving, blijft de arbeidsmarkt structureel onder de maat.

Voor het opvangen op de arbeidsmarkt van de economische, technologische, sociologische en demografische evoluties moet het arbeidsmarktbeleid institutioneel verschuiven van baanzekerheid (bescherming in de specifieke job) naar werkzekerheid (bescherming van de positie in de volledige arbeidsmarkt).

B. Belangrijkste voorstellen

1. Realiseer eindelijk een volledig eenheidsstatuut. Koppel de afschaffing van het onderscheid tussen arbeiders en bedienden aan andere parallelle en structurele hervormingen: andere paritaire comités, andere ontslagwetgeving en andere collectieve arbeidsovereenkomsten.
2. Rooi het ondoorzichtige woud van de banenplannen. Bevorder het lot van de kansengroepen via activeringsmaatregelen, loonlastenverlaging en de bestrijding van discriminatie.
3. Organiseer een effectieve en verplichte mobilisatie voor diversiteit op de werkvloer.
4. Activeer de werkloosheidsuitkering door het totale budget per werkloze op te trekken en te verdelen over de werkloosheidsuitkering en activeringsmaatregelen op maat van de werkloze en van de lokale arbeidsmarkt.
5. Trek het Generatiepact door en breek het open naar een Leeftijdspact met beleidshervorming over verschillende assen die een New Deal voor leeftijd op de Belgische arbeidsmarkt realiseert.
6. Ontwerp een kader waarin werkgevers en werknemers samen de verantwoordelijkheid opnemen voor een trainingcultuur van permanente vorming. Voer een systeem in van tijdsparen met een individuele en meeneembare spaarrekening.
7. Beslis nu om voor de toekomst de wettelijke pensioenleeftijd geleidelijk te verhogen.
8. Zorg voor een algemene lastenverlaging zonder vermenigvuldiging van doelgroepen. Introduceer een systeem van progressiviteit in de socialezekerheidsbijdragen, waardoor alle lonen minder met bijdragen worden belast, maar de lagere lonen nog minder dan de hogere.
9. Reduceer drastisch de complexiteit van de fiscale en parafiscale loonstructuur. Ontwerp één uniform wettelijk kader met maximaal een handvol eenvoudige en rechtszekere alternatieve statuten die toekomstgericht zijn.
10. Verbeter de loonvorming door een verfijnde en beter toegepaste loonnorm en door een voorwaardelijke decentralisering in het collectief overleg.
    

IV. Aanbevelingen voor de volgende legislatuur

1. Trek het Generatiepact door en breek het open: dit is de laatste legislatuur vóór de vergrijzing begint. Bereid de vergrijzing verder voor, voor ouderen via een Leeftijdspact en Leerpact. Voor de kansengroepen van jongeren, allochtonen, laaggeschoolden via effectieve diversiteit, gerichte activering en een radicale lastenverlaging.
2. Verder activeren van de activering: alles op alles voor activering in de werkloosheid (andere werkloosheidsverzekering) en vóór de werkloosheid (bij de arbeid en bij het ontslag). Responsabiliseer iedereen en bouw aan een echte activeringscultuur.
3. Afspraak met de geschiedenis voor het sociaal overleg (werkgevers en vakbonden). Zij hebben de kans om opnieuw een positieve en toekomstgerichte macht te worden. Het wegwerken van het onderscheid tussen arbeiders en bedienden is een breekijzer voor andere paritaire structuren, andere loonbarema’s, ander ontslagrecht en ander loonoverleg.

V. De auteurs en de studie

De auteurs van de studie zijn Marc De Vos (directeur van het Itinera Institute en docent arbeidsrecht aan de Universiteit Gent) en Joep Konings (gewoon hoogleraar arbeidseconomie KULeuven en decaan van de faculteit ETEW KULeuven). Beide auteurs zijn lid van de Hoge Raad voor de Werkgelegenheid. Het boek is het resultaat van een onderzoeksopdracht waarmee zij in persoonlijke naam werden belast door de Kanselarij van de Eerste Minister.

De studie kan geraadpleegd worden op www.itinerainstitute.org
Het boek Van baanzekerheid naar werkzekerheid op de Belgische arbeidsmarkt. Ideeën voor een New Deal voor arbeid in België, is uitgegeven bij Intersentia.