I. Universiteiten zijn cruciaal voor de toekomst van ons land

Het recente rapport van Aghion en Cohen (2007), “Education and Growth”, is duidelijk: hoger onderwijs is cruciaal geworden voor innovatie en groei in ontwikkelde economieën. Door de budgetten voor onderwijs in 25 OESO-landen te onderzoeken voor een periode van veertig jaar, tonen deze auteurs aan dat landen die meer investeren in hoger onderwijs ook een hogere economische groei kennen. De inzet vandaag is promotie van hoger onderwijs en onderzoek: daar woedt de strijd om kennis die de basis is van de comparatieve voordelen en van de economische groei van morgen.

II. Internationale rangschikkingen verbergen de omvang van verschillen tussen de Amerikaanse en de Europese universiteiten

Via de gangbare indicators voor prestaties in onderzoek en onderwijs domineren de Amerikaanse universiteiten alle klassementen. Maar zelfs dergelijke rangschikkingen reveleren nog onvoldoende de omvangrijke verschillen tussen Amerikaanse en Europese topuniversiteiten. De dispariteit in prestaties is enorm. Ter illustratie: de universiteit van Harvard alleen heeft meer vaak geciteerde wetenschappers dan heel Frankrijk. De universiteiten van Stanford en Berkeley hebben samen meer vaak geciteerde wetenschappers dan heel Duitsland. Ook in termen van middelen zijn de verschilllen gigantisch. In 2005 bedroeg het vermogen van Harvard 25 miljard dollar, dit is meer dan de totale jaarlijkse financiering van alle Britse universiteiten samen. Stanford heeft een toelage per student van 2 miljoen dollar. Universiteiten uit de top 10 in de VS geven jaarlijks gemiddeld 25 keer meer uit per student dan onze Europese universiteiten.

III. De meeste Belgische universiteiten presteren beter dan de gangbare internationale rangschikkingen suggereren

De gangbare internationale rangschikkingen focussen vooral op de absolute prestaties van de universiteiten. Wij ontwikkelen een barometer voor de relatieve prestatie door de resultaten inzake onderwijs en onderzoek te verbinden aan de beschikbare middelen per universiteit. In onze wereldbarometer van resultaten in functie van beschikbare middelen verbeteren bijna alle Belgische universiteiten aanzienlijk hun internationale positie. België scoort relatief goed met drie universiteiten bij de wereldtop: de UCL op de 55e plaats, de KUL op de 61e plaats en de ULB op de 104e plaats. Dit resultaat suggereert dat Belgische universiteiten de geringe middelen waarover ze beschikken relatief goed besteden.

IV. De publieke financiering van de Belgische universiteiten erodeert langzaam

In de Franstalige Gemeenschap van België ging de aanzienlijke toename van universiteitsstudenten tussen 1975 en 1998 gepaard met een daling van het universitaire personeelsbestand. Dit vertaalt zich in een progressieve achteruitgang van de omkadering: het aantal studenten per academisch en wetenschappelijk personeelslid steeg met meer dan 50%. Deze evolutie zette zich verder tussen 1998 en 2006, met een stijging van het studentenaantal met 10% tegenover een stijging van het aantal academici (VTE) met slechts 3,6%. Zelfs in Vlaanderen, waar nochtans meer middelen beschikbaar zijn, steeg het aantal studenten tussen 1998 en 2004 met 18,75% terwijl het aantal academici slechts steeg met 11,73%. Tussen 2000 en 2006 steeg het studentenaantal er met 24% en het academische korps slechts met 4,32%. Met de pensionering van heel wat academisch personeel in de komende jaren dreigt deze trend zich door te zetten. België lijkt zijn universiteiten te verwaarlozen ten voordele van middelbaar onderwijs en moet hen opnieuw tot beleidsprioriteit maken.

V. Meer investeren en beter investeren

Beperkte financiering is niet het volledige probleem, maar het is wel een deel van het probleem. Een financieringsdeficit is fataal in de concurrentieslag om kennis en bij het nastreven van kwaliteit. Belgische universiteiten wedijveren vandaag met concurrenten in het Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Frankrijk, Nederland, de Scandinavische landen, Zwitserland, en natuurlijk in de Verenigde Staten, die de voornaamste aantrekkingspool zijn voor onderzoek en hoger onderwijs. Het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Duitsland beginnen hun beste instellingen aanzienlijk te ondersteunen. De Franse regering heeft zonet besloten om de hervorming van het hoger onderwijs tot een absolute prioriteit te maken, en engageert zich om tussen nu en 2012 vijf miljard euro te investeren in modernisering van het hoger onderwijs.
Bijkomende middelen moeten ook goed geïnvesteerd worden. Prestaties zijn immers niet alleen afhankelijk van financiering maar ook van een grotere autonomie van universiteiten, niet enkel budgettair maar ook in termen van recrutering en verloning. Om ontsporingen te vermijden, dienen bijkomende middelen en grotere autonomie gepaard te gaan met een strikte evaluatie van de naleving van onderzoeks- en onderwijstaken en met een grotere responsabilisering van de academici en van de bewindvoerders van universiteiten.

Download de studie van Jean Hindriks hier.